Het Rusland van Poetin is ontspoord. Een proces is geëscaleerd dat al tientallen jaren aan de gang is. Poetin heeft geleidelijk voor zichzelf een stevige machtsbasis gecreëerd, wellicht momenteel onaantastbaar. Leger en (veiligheids)politie staan volledig in dienst van zijn macht. Oppositie, tegendenkers en onwelgevallige politiek-maatschappelijke organisaties zijn uitgeschakeld of worden het werken onmogelijk gemaakt. Er is geen vrijheid van meningsuiting en politieke discussie toegestaan. In plaats van persvrijheid en onafhankelijke nieuwsgaring, zijn de meeste media door de staat gecontroleerd. Misleiding en desinformatie zijn zeer gebruikelijk, de waar-heid verdraaien en liegen mogen. Grenzen zijn grof overschreden. De reacties van de Europese Unie vind ik proportioneel en het blijkt dat de niet-militaire sancties werken.
De mistoestanden in Rusland zijn ook in allerlei gradaties van toepassing in diverse andere landen waar de democratie slecht functioneert of oligarchieën zijn. Dit vraagt om een andere omgang met deze landen. Wij zullen ons buitenlands beleid en onze contacten meer moeten aanpassen aan onze eigen normen en waarden: vrede, vrijheid, democratie én bescherming van mensenrechten. Als ijkpunt voor het ‘landen de maat nemen’ moeten de internationale gedragsregels dienen zoals we die in de Verenigde Naties hebben afgesproken, waaronder de Universele Rechten van de Mens (1948).
Rusland heeft nu ook zijn recht op een machtspositie met vetorecht verspeeld. Door het vetorecht in de VN Veiligheidsraad ter discussie stellen of af te schaffen kunnen Rusland (en China) beter worden aange-sproken op hun daden en wordt de Veiligheidsraad niet meer in veel aangelegenheden gegijzeld.
Er kan ook worden gestopt met klakkeloos handeldrijven met landen met regimes die mensenrechten schenden en al zeker geen wapenhandel meer. Algemene uitgangspunten moeten Fair Trade en Maatschap-pelijk Verantwoord Ondernemen zijn. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling heeft richtlijnen voor MVO opgesteld.
Producten moeten niet alleen op een duurzame productiewijze worden getoetst maar de arbeidsomstandigheden moeten ook in orde zijn, onafhankelijke vakbonden actief kunnen zijn enz. De bevolking van dic-tatoriaal regeerde landen kunnen we wel ondersteunen met humanitaire hulp, vooral via non-gouvernementele organisaties.
In allerlei gradaties kunnen de contacten op economisch, cultureel en sportief gebied worden beperkt. Ontneem foute potentaten hun internationale status en aanzien. Voor het laten houden van internationale evenementen moet het eerbiedigen van de mensenrechten een voorwaardelijk selectiecriterium zijn.
Door deze oorlog ga ik ook onze democratie nog meer waarderen. Ondanks dat deze niet perfect is, zien we nu dat onze democratische maatschappijstructuur wel een goede organisatievorm is. De Europese Unie is vaak een groot vredesproject genoemd. Maar nu blijkt ook dat de EU eensgezind en besluitvaardig kan functioneren onder een goed kader van verdragen. Recent heeft de EU al grenzen gesteld aan Polen en Hongarije omdat deze zich met discriminerende wetten en politiseren van de rechterlijke macht verkeerd ontwikkelden.
Ook in Nederland moet de democratie beschermd en verdedigd worden. Er zijn diverse politieke en maatschappelijke ontwikkelingen in de richting van destabilisatie van onze democratie. Enkele van Poetins methodes worden hier ook gebruikt. Ik duid op het verspreiden van nepnieuws en alternatieve waarheden. Wetenschap en expertise devalueren tot ‘ook maar een mening’. Zo misbruikt de Partij voor de Vrijheid het woord ‘vrijheid’ in de geest van ‘je hebt de vrijheid om te vertrekken’. Of Forum voor Democratie dat zich wil onttrekken aan onze samenleving. Beide groeperingen hebben een eigenmachtige leider en een haperende of afwezige partijdemocratie. PVV en FvD kleineren de rechterlijke macht. FvD roept om tribunalen. Beide partijen brengen ongefundeerd de onafhankelijke media in diskrediet.
Op 14-16 maart zijn er gemeenteraadsverkiezingen waarbij PVV en FvD in enkele grote Limburgse gemeenten deelnemen. Ik hoop dat men het electoraal uiten van boosheid of ontevredenheid niet doet door op nationalistische en niet-democratische partijen te stemmen. Je raakt er van de regen in de drup. Als men al wil kiezen voor sterk leiderschap, kies dan vooral inclusief en dienend leiderschap.
Harrie Winteraeken
(voorzitter Vredesplatform Heerlen en voorzitter HeerlenMondiaal