Op vrijdag 23 september was het precies 7 jaar geleden dat de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen zijn gestart als opvolging van de Millenniumdoelen (2000-2015). Om agendaredenen is in Heerlen de bijbehorende Vlaggendag op woensdag 21 september uitgevoerd. HeerlenMondiaal stond met ondersteuning van Mondiaal Maastricht en het SDG House met een kraam op het pas vernieuwde Burg. Van Grunsvenplein. Wethouder duurzaamheid Casper Gelderblom gaf in een toespraakje het belang van de Duurzame Ontwikkelingsdoelstelling aan. Ook onze voorzitter Harrie Winteraeken heeft een toespraakje gehouden over de betekenis van de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen ofwel de Sustainable Development Goals (SDG’s) en hij richtte zich hierbij vooral op de gemeente. Na de toespraakjes heeft de wethouder de vlag van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen gehesen in een vlaggenmast naast het theater. Van het geheel is een filmpje gemaakt
Hier is een samenvatting van het toespraakje van Harrie: om te beginnen krijgen we als HeerlenMondiaal al sinds ongeveer 1990 subsidie van de gemeente Heerlen, waarmee we eigenlijk alle activiteiten kunnen uitvoeren die we willen organiseren. Daarvoor nogmaals en met terugwerkende kracht een hartelijk dankjewel. Heel veel activiteiten van HeerlenMondiaal hebben van oudsher met de doelen te maken die we tegenwoordig Duurzame Ontwikkelingsdoelen noemen. In de 90’er jaren van de vorige eeuw waren we al actief richting gemeente voor het gebruik van Fairtrade-koffie en -thee. Na heel wat aandringen en tegenwerking van Douwe Egberts is de Fairtrade-koffie geïntroduceerd. Jaren later heeft HeerlenMondiaal nog steeds een Fairtrade-werkgroep, de laatste jaren ook in goede samenwerking met de gemeente Heerlen en met Heerlen Mijn Stad. En is de gemeente Heerlen sinds 2019 Fairtrade-gemeente.
Hoewel eigenlijk nagenoeg alle activiteiten en aandachtsgebieden van HeerlenMondiaal wel zijn gelieerd aan een of meerdere Duurzame Ontwikkelingsdoelen, moet worden erkend dat we er vaak te weinig aandacht aan schenken dat die activiteiten ook daadwerkelijk invulling geven aan zo’n SDG. Misschien is dat ook wel een manco van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen: ze zijn op zich te weinig bekend, ook bij het grote publiek. Hier ligt nog een behoorlijk opgave voor HeerlenMondiaal maar ook de gemeente Heerlen.
Zoals wethouder Casper Gelderblom ook al aangaf zijn de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen voortgekomen uit de acht VN-Millenniumdoelen die van 2000-2015 opgang hebben gemaakt. Heerlen is dan ook al heel wat jaren ‘Millenniumgemeente’. De Millenniumdoelen zijn best succesvol geweest, de een overigens meer dan de andere. Zo is het doel ‘onderwijs voor iedereen’ wat betreft de lagere school toch wel bereikt voor dik 90 % van de kinderen, overal ter wereld. (Wat overigens betekent dat nog steeds 57 miljoen kinderen over de hele wereld niet naar school gaan.) Maar over het algemeen geldt toch de versterkende werking die ook van de huidige ontwikkelingsdoelen uitgaat. Het is toch wel een wereldwijde kracht en stimulans.
Als we de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen doorlopen dan hebben er toch wel 12 een rechtstreekse relatie met het gemeentelijk handelen. Wethouder Gelderblom noemde in het bijzonder de SDG’s 11 (maak steden inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam), 12 (verzeker duurzame productie en consumptiepatronen) en 13 (neem dringend actie om de klimaatverandering en haar impact te bestrijden), maar ik wil er toch ook nog enkele langslopen waarvan de relatie met de SDG’s voor de Nederlandse situatie misschien niet zo voor de hand ligt.
Doel 1, beëindig armoede overal en in al zijn vormen is ook een opgave van de gemeente. Natuurlijk vult de gemeente hier met de bijstand en bijzondere bijstand van oudsher een taak, maar denk er ook aan dat een toenemend aantal mensen echte armoede heeft, zeker door de huidige inflatie en excessieve energieprijzen.
Doel 2, beëindig honger, verbeter voeding: hier heeft de gemeente ook al programma’s lopen door bij scholen ontbijt of lunch te laten verzorgen. Maar armoede en matig voedsel, dat vooral goedkoop maar minder gezond is, gaan hand in hand. Denk hierbij ook aan obesitas en de ‘beweeg meer-programma’s’. En die hebben weer een relatie met doel 3.
Doel 3, verzeker een goede gezondheid: hier is ook een directe verbinding met Heerlen en in het bijzonder het grote project Heerlen-Noord. Dat hier mensen gemiddeld zes jaar eerder doodgaan en ook al veel eerder gezondheidsproblemen hebben, is het gevolg van een complexe problematiek die zich uit in een onvoldoende gezond leven. Een stevigere verbinding van het project Heerlen-Noord met de Duurzame Ontwikkelingsdoelen is wel gewenst.
Bij doel 5, bereik gendergelijkheid wil ik ook aandacht vragen voor de LHBTIQ+, er ligt wel een mooie regenboogzebra schuin tegenover het gemeentehuis, maar daar mag de betrokkenheid van de gemeente niet ophouden.
Onderdeel van doel 6 is het duurzaam beheer van water en sanitatie. In de stad zijn er nogal wat knelpunten wateroverlast, maar ook de droogte veroorzaakt steeds vaker problemen. Dat ligt natuurlijk ook na aan het hart van mij, zijnde medewerker bij het Waterschap Limburg.
Het doel 7 heeft alles te maken met duurzame energie: de gemeente is hier natuurlijk al enkele jaren aan de slag via de Regionale Energiestrategie (RES Zuid-Limburg) met als hoofddoel het gebruik van fossiele brandstoffen te verminderen. Maar nu er schaarste dreigt aan aardgas en dat dit een enorm prijsopdrijvend effect heeft, geeft nog meer aan dat die energietransitie hartstikke noodzakelijk is. En dit is natuurlijk helemaal verbonden met de klimaatdoelstellingen (doel 13).
Doel 10, dring ongelijkheid in het land terug, heeft volgens mijn op gemeentelijke niveau nog weinig navolging, maar ik erken ook maar beperkte mogelijkheden. Aan de onderkant is er natuurlijk het armoedebeleid, maar wellicht kan er ook via de OZB-belasting meer worden gedaan dan kwijtschelding?
Bij doel 12 duurzame consumptie- en productiepatronen wil ik aansluitend op wat de wethouder hier al over zei, ingaan op preventie van afval en vooral ook zwerfafval. Afgelopen zaterdag 17 september was het Global Cleanup Day. Ook Heerlen is hier actief met de opruimacties van ‘Schoon Heerlen’. Dat dit geen overbodige luxe is, bewees een poos geleden het plaatsen van een ‘litter trap’ in de Geleenbeek waarin na een verhoogde afvoer erg veel plastic afval was opgevangen. Ik hoef verder maar te wijzen op de relatie met de enorme vervuiling in de oceanen met ‘plastic soup’ die dus ook mede in Heerlen zijn oorsprong vindt.
Maar doel 12 kan ook worden verbonden met Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. De gemeente heeft hier al aandacht voor bij het aanbestedingsbeleid: bij grote werken wordt de inzet gevraagd van mensen die verder van de arbeidsmarkt afstaan. Maar let de gemeente er ook op dat werken zo duurzaam mogelijk en dus met zo weinig mogelijk milieubelasting worden uitgevoerd? En koopt de gemeente ook zoveel mogelijk duurzaam geproduceerde goederen, zoals bijvoorbeeld bedrijfskleding, kantoorartikelen, telefoons en computers?
Als laatste noem ik doel 16, bevorder vreedzame en inclusieve samenlevingen. Het is deze week Vredesweek. De gemeente kan wat actiever zijn bij het ‘promoten’ van Vrede. Want ook in onze samenleving heerst er veel ‘onvrede’ die een gemeente die in haar gehele handelen het goede voorbeeld geeft, wellicht wat kan verminderen.
Met mijn betoog heb ik willen aantonen dat niet alleen HeerlenMondiaal bij zijn activiteiten vaker de relatie kan leggen met de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen, maar dat de gemeente Heerlen hier ook meer kansen en mogelijkheden voor heeft. De afdeling communicatie van de gemeente gaf dan ook al aan dat bij alle publicaties ook de relatie met de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen wordt gelegd. En als afsluitende conclusie: met een Vlaggendag wordt dan weer eens extra aandacht gevraagd voor de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen, maar er is nog veel werk aan de wereld.
Harrie Winteraeken